Ἡ “κοινωνική δικτύωση” καί τά …“κοινωνικά ὑποκείμενα”!


Βασίλης Π. Μακρς

πό τό τέλος το Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου καί μετά ο νθρώπινες κοινωνίες χαρακτηρίζονται πό δύο παραμέτρους πού φήνουν ντονα τό ποτύπωμά τους στίς λειτουργίες τους.  ποκτον χαρακτήρα μαζικό καί (τήν τελευταία 40ετία) εκονικό. Τό πρτο χαρακτηριστικό στοιχεο εκολα τό συγχέουν πολλοί μέ τό δημοκρατικό, ν τό δεύτερο (τό συγχέουν) μέ τό αθεντικό.

Σέ λους εναι γνωστά τά ψηφιακά μέσα κοινωνικς δικτύωσης. Πρόκειται γιά τό πλέον διαδεδομένο facebook, τό twitter, τό G+  κλπ. Εδικά τό πρτο (f/b χάριν συντομίας) πολογίζεται τι προσελκύει καί συγκεντρώνει σχεδόν 1 δισεκατομμύριο χρηστν-μελν σέ πλανητικό πίπεδο. Πς μεταφράζεται μως τό f/b; Σέ μιά γρήγορη μετάφραση θά μποροσε νά πε κανείς τι πρόκειται γιά “βιβλίο προσώπων”. μως δέν χει καμία σχέση μέ τήν πραγματικότητα. Κατά τήν ταπεινή μου γνώμη πρόκειται γιά “καταγραφέα τς βιτρίνας” το καθενός πού ντάσσεται στήν εκονική κοινότητα το f/b. 

Πρίν μως προχωρήσουμε  στήν πεξεργασία το θέματος, καλό θά εναι νά δομε τήν δομή καί τήν λειτουργία (στό μέτρο το δυνατο βεβαίως) το f/b. νάπτυξη καί ταχύτατη διάδοση τν ψηφιακν μέσων κοινωνικς δικτύωσης στηρίζεται στήν Θεωρία τν Κοινωνικν Δικτύων. Σύμφωνα μέ ατήν να κοινωνικό  δίκτυο ποτελεται πό κόμβους (σημεα) καί κμές (γραμμές) πού νώνουν δύο κόμβους. Κάθε κόμβος καί κάθε κμή μπορε νά εναι σημαδεμένα μέ κάποια ταμπέλα πού συνήθως χει ριθμητικό περιεχόμενο πληροφορίες γιά τό τί ναπαριστ κόμβος κμή. ταν δύο κόμβοι σχετίζονται, τότε πάρχει κμή πού τούς νώνει (τσι δηλαδή ναπαρίσταται σχέση), λλις ο κόμβοι εναι μεταξύ τους πομονωμένοι. Tό “κοινωνικό δίκτυο” εναι να ψηφιακό περιβάλλον στό ποο ο κόμβοι εναι κοινωνικά ποκείμενα –π.χ. τομα, πιχειρήσεις, μάδες, ργανώσεις, θεσμοί– καί ο κμές ναπαριστον τίς μεταξύ τους σχέσεις. Θά μποροσε, γιά παράδειγμα, νά φτιαχτε να κοινωνικό δίκτυο πού νά ναπαριστ τήν κατοχή μετοχικν πακέτων μεταξύ διαφορετικν ταιρειν (ξ λλου, ατό δέν εναι τυχαο παράδειγμα λλά πείραμα μέ πολύ νδιαφέροντα ποτελέσματα). Σημαντικό ρόλο γιά τήν κατανόηση τς δόμησης τν ψηφιακν μέσων κοινωνικς δικτύωσης διαδραματίζει (μεταξύ τν λλων) καί τό θεώρημα το τριαδικο κλεισίματος (triadic closure). Βάσει το θεωρήματος ατο, “άν δύο τομα σέ να κοινωνικό δίκτυο χουν πό ναν φίλο πό κοινο, τότε παρουσιάζεται πολύ μεγάλη πιθανότητα στό μέλλον νά γίνουν φίλοι μεταξύ τους”. πίσης σύμφωνα μέ τήν Θεωρία τν Κοινωνικν Δικτύων πάρχει να σημαντικό ποτέλεσμα πού στηρίζεται σέ κοινωνικά χαρακτηριστικά. Τό ποτέλεσμα ατό νομάζεται “μοφιλία” (“σχέση” φιλίας δηλαδή πού βασίζεται στό ποδοχή/μοίρασμα πό κοινο τν διων πραγμάτων) καί σέ γενικές γραμμές μς λέει τι τομα μέ παρόμοια χαρακτηριστικά καί παρόμοιες προτιμήσεις/πιλογές μοιάζει νά μαδοποιονται στό διαδίκτυο, συνάπτοντας “σχέσεις” μεταξύ τους καί μάλιστα σχυρές. Σύμφωνα μέ τήν δια πάντοτε Θεωρία τν Κοινωνικν Δικτύων, κόμβοι πού παρουσιάζουν παρόμοιες ριθμητικές τιμές γιά κάποια ποσότητα μφανίζονται νά χουν κμές μεταξύ τους, νά καταγράφουν τριαδικά κλεισίματα μεταξύ τους καί νά χουν σχυρούς δεσμούς (δηλαδή νά εναι συνδεδεμένοι μέ λους τούς παρόμοιους κόμβους). Τά ποτελέσματα  ατά εναι σταθμισμένα καί παληθευμένα καί κατά τήν σύγχρονη ποχή τίθενται ες χρήση προκειμένου νά ξομοιωθον φαινόμενα πως διάδοση μολυσματικν νόσων σέ πληθυσμούς δράση το ργανωμένου γκλήματος στήν κοινωνία. Μπορε νά πεκταθε κανείς στήν Θεωρία τν Κοινωνικν Δικτύων νατρέχοντας στίς ργασίες το μερικανο Ψυχολόγου Stanley Milgram καθώς καί στήν ργασία το μερικανο καθηγητο Jon Steinberbrg  στόν τομέα τς πιστήμης τς Πληροφορικς στό Πανεπιστήμιο Cornell τν ΗΠΑ “The Small-World Phenomenon: An Algorithmic Perspective”. λες ο παραπάνω ναφορές κρίνονται παραίτητες γιατί δέν εναι δυνατόν νά ποδέχεται κάποιος βασάνιστα καί κριτα ,τι το προσφέρεται πρός χρήση, άν δέν ξετάσει νδελεχς ποιά εναι κριβς δομή του λλά καί ατιώδης συνάφειά του, δηλ. ξέταση τς σύνδεσης τς ερύτατης χρήσης το f/b μέ τά παραγόμενα ποτελέσματα πού τήν διέπουν.

κτός πό τό τι τό f/b εναι μαζικό, εναι καί εκονικό. παρτίζει να τεράστιο ψηφιακό θύσανο εκονικν καί κίβδηλων κοινοτήτων. Δέν εναι “χρος” στόν ποο συνάπτονται  σχέσεις μεταξύ τν νθρώπων, λλά τό ψηφιακό περιβάλλον τό ποο ναπαριστ διαμεσολαβημένες σχέσεις μεταξύ τόμων πού ποκτον λογαριασμό σύνδεσης (στό ν λόγ μέσον ψηφιακς κοινωνικς). καθείς πού διασυνδέεται στό f/b προβάλλει μίαν πρόσοψη νός ραιοποιημένου αυτο καί τόν προβάλλει μάλιστα πιλεκτικά καί πιδεικτικά πρός γραν “φίλων” καί “like”. σο περισσότερα “like” συγκεντρώσει μιά νάρτηση, τόσο πιό πολύ διογκώνεται παρξιακή πιβεβαίωση το ναρτήσαντος. πάρχει μιά βαθύτερη σωτερική παρόρμηση πρός κθεατρισμό πού κπηγάζει πό ψυχόρμητα καί νάγκες πού χουν νά κάνουν μέ τό βάθος τς ψυχς το νθρώπου. Ατό πού δέν βιώνει νθρωπος σέ πίπεδο ζωντανς καί πτς μεσότητος (μή δικτυακς), προσπαθε νά τό ναζητήσει καί νά τό νακαλύψει –μέσ μις τεχνικς προβολς ξωραϊσμν– στό f/b. Δέν πρόκειται γιά ζσα πικοινωνία, λλά γιά ναπαράσταση καί διαμεσολάβηση το μμέσου, το ξωραϊσμένου, το θεαματικο, το ντυπωσιακο καί το σκόπιμα ποσπασματικο. Τό f/b εναι τό “κέντρο” νός κόσμου πού δέν χει κανένα κέντρο ζωντανς ναφορς, νός κόσμου πού εναι ποκεντρωμένος, φο συστατικό του στοιχεο εναι μονήρης τομικότητα καί πουσία τς ζώσης κοινότητος. πό τά βάθη το διασυνδεδεμένου τόμου κπηγάζει μιά νομολόγητη νάγκη πρός κθεατρισμό καί προβολή το θεαματικοποιημένου αυτο. Πρόκειται γιά προδιάθεση πού κλαμβάνει διαστάσεις παρξιακς ζωτικότητος. Δηλαδή λέει διασυνδεδεμένος μέσα του: “Προβάλλω αυτόν στό f/b, ρα ποκτ γώ διος νόημα καί ρα πάρχω”. Τί νόημα χει νά λές “Κοιτάξτε! εμαι κε καί θά πι μιά μπύρα”; Γιατί νά νδιαφέρει τούς πολοίπους πο δέν πρόκειται νά παραστον; πομένως θέλει ψηφιακς ατοπροβαλλόμενος νά καταστε τό κέντρο προσοχς, στία ντυπωσιασμο, τό ντικείμενο θαυμασμο καί πομένως νά βαυκαλίζεται ναρκισσευόμενος τι εναι τοιοτον τι. Θά λεγε κανείς σέ θεωρητική διατύπωση τι τό f/b εναι μέσον το πανταχόθεν καί σωθεν προβαλλόμενου το θεαματικοποιημένου αυτο

πάρχουν μως καί λλες πτυχές το ζητήματος ατο. Τό f/b ποτίθεται τι ποτυπώνει τήν μεσότητα καί τήν νάγκη γιά αθεντικότητα. Πρόκειται μως γιά αθεντικότητα πού ποτυπώνει τήν προδιάθεση το νθρώπου νά ζε μέ μύχιες παρωθήσεις καί νά μιλ καί νά νεργε χωρίς νά νδιαφέρεται γιά συμβάσεις καί κανόνες. ποτίθεται τι πρωταρχικό νδιαφέρον εναι παρξιακή γνησιότητα, λλά ατό πού κτίθεται εναι λλοτρίωση, ξωραϊσμός καί ποσιώπηση/πόκρυψη.

πάρχει κόρεστη νθρώπινη δίψα γιά ναγνώριση πό τούς λλους τς ψηφιακς κοινότητας καθώς  καί γιά πρόσβαση στά μερίδια ναγνωρισιμότητας. Πρόκειται γιά μιά δίψα πού παρωθε τούς νθρώπους νά στυλιζάρουν ετε νσυνείδητα ετε συνείδητα τήν ξωτερική τους καί τήν σωτερική τους συμπεριφορά, γεγονός πού δέν φήνει τόν παραμικρό χρο στό αθεντικό νά ναπνεύσει. Τότε γιά ποιά μεσότητα καί αθεντικότητα μπορε  νά μιλήσει κανείς; Πρόκειται γιά μιά κίβδηλη αθεντικότητα πού καμουφλάρεται πό τό προσωπεο το φαίνεσθαι, κάτι πού δέν χει τήν παραμικρή σχέση μέ τήν πνευματική παιδεία καί τό παραδεδομένο βίωμα, λλά εναι προϊόν σταμάτητων ατοσχεδιασμν. πως τονίζει σπουδαος στοχαστής Παναγιώτης Κονδύλης (στό ργο του “ παρακμή το στικο πολιτισμο”: “… προσπάθεια νά φερθε καθένας αθεντικά νά δειχθε αθεντικός γενν συγκρούσεις νάμεσα στά διάφορα εδη αθεντικότητας καί καταλήγει σέ να εδος ναρκισσισμο, ποος τυρανν τούς λλους φαινομενικά θέλει νά τούς πωθήσει, μως χρειάζεται να κοινό καί, ταν δέν βρίσκει πιά λλον τρόπο γιά νά τό κερδίσει, πασχίζει νά τό πιτύχει μέ πιδεικτικούς ατοοικτιρμούς. ατοοικτιρμός εναι παράλληλα μέ τόν ναρκισσισμό, συνηθισμένο ψυχολογικό φαινόμενο στήν μαζική δημοκρατία τν αθεντικν νθρώπων…”

 

πίσης εναι λίαν διαφωτιστικό νά νατρέξει κανείς στήν ξαιρετική Διπλωματική ργασία το Μηχανικο Πληροφοριακν καί πικοινωνιακν Συστημάτων, κ. Γεωργίου Γαμπιεράκη πό τόν τίτλο “Διερεύνηση τς συμπεριφορς τν μελν ψηφιακν κοινωνικν δικτύων ς πρός τήν προστασία τς διωτικότητας τν προσωπικν τους δεδομένων” (Πανεπιστήμιο Αγαίου). Τεκμηριώνοντας τό φαινόμενο τς χαλάρωσης τν ναστολν κ. Γαμπιεράκης γράφει (σελ. 69 τς Διπλωματικς):

χει ποδειχθε πλέον πώς ο νθρωποι πού χρησιμοποιον τό διαδίκτυο ς μέσο πικοινωνίας, λειτουργον καί συμπεριφέρονται μέ διαφορετικό τρόπο π’ ὅ,τι κάνουν στίς κοινωνικές συναναστροφές τους στά πλαίσια το πραγματικο κόσμου. Λειτουργντας προφανς μέ διαφορετικά κριτήρια, κάνουν καί λένε πράγματα καί γενικότερα κδηλώνονται μέ τρόπο πού δέν χαρακτηρίζει σέ πολλές φορές τήν προσωπικότητά τους στά πλαίσια πραγματικν συμβάντων, μειώνοντας καί λαχιστοποιντας τίς ναστολές τους. Ο πιστήμονες ποκαλον ατό τό φαινόμενο ς «Φαινόμενο τς Χαλάρωσης τν ναστολν» (The Online Disinhibition Effect ) καί ποστηρίζουν πώς λειτουργε μέ δύο τρόπους. πό τή μία, ο χρστες το διαδικτύου καί τν εκονικν κοινοτήτων πηρεασμένοι πό ατό τό φαινόμενο, μειώνουν τίς ναστολές τους σχετικά μέ τήν ποκάλυψη στοιχείων το αυτο τους καί ποφασίζουν, συνείδητα πολλές φορές, νά μοιραστον κομμάτια το αυτο τους μέ λλους χρστες πού συναντον στό διαδίκτυο, σέ μία προσπάθεια νακάλυψης το σωτερικο τους κόσμου καί κανοποίησης τν ψυχικν καί πνευματικν ναγκν τους. πό τήν λλη πλευρά λειτουργντας μέ τρόπο κτόνωσης καί ξωτερίκευσης βίαιων καί «σκοτεινν» πτυχν το χαρακτήρα τους, προβαίνουν σέ σεμνες προσβλητικές νέργειες πρός λλους χρστες, πηρεασμένοι πό τό ν λόγ φαινόμενο.”

Μιά κρως νδιαφέρουσα πτυχή τς λλοτρίωσης πού χαρακτηρίζει τήν χρήση το f/b, εναι σολιψισμός γωμονισμός (πό τό λατινικό solus ipse δηλ, διος μόνον). Γράφει λοιπόν διος πιστήμονας στήν ργασία του (σελ.71):

“Σολιψισμός εναι φιλοσοφική θεωρία κατά τήν ποία πιστεύεται πώς μόνο αυτός κάποιου πάρχει καί μπορε νά γίνει γνωστός καί πώς τιδήποτε ξω πό ατή τή σφαίρα εναι μία ψευδαίσθηση. Πολλές φορές στόν κυβερνοχρο πουσία τς πικοινωνίας πρόσωπο μέ πρόσωπο σέ συνδυασμό μέ τήν πικοινωνία μέ κείμενο, μπορε νά χει να ποτέλεσμα συνείδητου σολιψισμο στούς χρστες. Κατά τή διάρκεια μίας πικοινωνίας βασισμένης σέ γραπτά κείμενα μεταξύ δύο τόμων, νας π’ ατούς συνδέει τό μυαλό του κατά κάποιον τρόπο μέ τό μυαλό το λλου. άν δέν πάρχει κάποια φωτογραφία το λλου τόμου, μπορε συνομιλητής νά δημιουργήσει συνειδητά συνείδητα τή φωνή, τήν μφάνιση καί τή γενικότερη παρουσία το πρώτου στή φαντασία το δίου. Σέ τέτοιες περιπτώσεις, χρήστης στήν ντίπερα χθη δημιουργεται ς νας φανταστικός χαρακτρας στόν σωτερικό κόσμο το συνομιλητ μέ βάση ,τι πρτος κάνει γνωστό γιά τόν αυτό του μέσ τς γραπτς πικοινωνίας, λλά πίσης καί πό τίς προσδοκίες, νάγκες καί πιθυμίες το δεύτερου καί τό ντίστροφο. σο κάποιος δημιουργε καί ναπτύσσει τό χαρακτρα ατο πού συνομιλε στό μυαλό του, συνείδητα πολλές φορές συνομιλία γίνεται μέρος τς φαντασίας του, σάν μία συνομιλία μέ τόν αυτό του καί μίας φανταστικς δημιουργίας του ποία μπορε νά συνεχίζεται σέ μακροχρόνια βάση. Στήν οσία, σέ μιά τέτοια περίπτωση πικοινωνία συμβαίνει στό μυαλό το κάστοτε χρήστη, καθώς δέν κανοποιε τόν ρισμό τς πραγματικς πικοινωνίας πρόσωπο μέ πρόσωπο καί τσι πραγματικότητα μετατρέπεται σέ φαντασία τν πικοινωνούντων.”

Δέν θά μποροσε νά πάρξει πιό εγλωττη ποτύπωση τς λλοτριωμένης πραγματικότητας πού συνοδεύει τήν γενικευμένη χρήση το f/b καί τν πολοίπων ψηφιακν μέσων κοινωνικς δικτύωσης. κτός λων τν πτυχν πού προαναφέρθηκαν θά πρέπει νά τονισθε καί σκόπιμα κατευθυνόμενη πό διόρατα “κέντρα” στόχευση γιά συλλογική κινητοποίηση καί δράση. ς θυμηθε ποιοσδήποτε τόν ρόλο το f/b στήν “ραβική νοιξη” πρό λίγων τν, στίς κινητοποιήσεις τν “γανακτισμένων” στήν χώρα μας πρό πενταετίας. χηρή καί θεαματική διαδικασία ψηφιακς κινητοποίησης γρήγορα κφυλλίστηκε σέ διάλυση καί ποσάθρωση κάθε δυνατότητας νά ρθρωθε  καί νά πάρξει νας ζωντανός καί οσιαστικός λόγος νάταξης τν δημοσίων πραγμάτων.

Θά μποροσε βεβαίως κάποιος νά ντιτείνει τι τελικά εναι  ζήτημα πού γκειται στό χέρι το κάθε νθρώπου νά διαφυλάξει μιά ρθή καί λογική χρήση το “f/b”. μως κατά τήν ταπεινή μου γνώμη πρόκειται γιά φροδες λπίδες. Ο νεπτυγμένες πλατφόρμες ψηφιακς «πικοινωνίας» κενο πού διασφαλίζουν πρωτίστως εναι διάδοση τς πληροφορίας σέ γενικευμένη κλίμακα καί ποτελον να μέσο πού δέν χει νά κάνει μέ τήν κυκλοφορία καί τήν διάδοση τν δεν. διαίτερά το “f/b” χει σχεδιασθε στήν βάση τς διάλειπτης καί μεσης τομικς δυνατότητας νά προβάλλονται τήν στιγμή πού «κφράζονται» σα βούλεται κάθε δικτυωμένος. μως διαμεσολαβημένα καί μέ μοναδικό στόχο τόν ντυπωσιασμό, τήν ατοπροβολή, τήν παραπλάνηση (ν καί χι πάντοτε).   ψηφιακή «μεσότητα» δέν εναι μεσότητα οτε προσφέρεται καί γιά σχέση πραγματική. άν κάποιος συνδεδεμένος στό f/b πρότεινε στούς «κολούθους-φίλους» του νά διαγράψουν λοι μαζί τατοχρόνως τούς λογαριασμούς τους καί νά βρεθον διά ζώσης νά μιλήσουν γιά τό τί τούς νώνει, νά εστε σίγουροι τι τό γχείρημα ατό θά κατέληγε σέ ποτυχία.

,τι δέν στηρίζεται σέ θεμέλια παραδεδομένης καί ζώσης πνευματικότητας εναι καταδικασμένο νά ποβάλλει σέ συμπεριφορές λλοτρίωσης καί μιζέριας. Στό χέρι λων εναι νά μειωθε –κατά τό μέτρον το δυνατο χρήση το f/b καί νά οκοδομήσουν σοι στό βάθος τς ψυχς τους τό ποθον, ζωντανές κοινότητες γιν νθρώπων.

«Ενοριακή Ευλογία», τεύχος 166-167, Ιούνιος-Ιούλιος 2016

http://www.synodoiporia.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=4730:koinoniki-diktyosi-kai-ta-koinonika-pokeimena&catid=11&Itemid=122

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s